Ladki Bahin Yojana; महाराष्ट्र शासनाने महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी सुरू केलेली मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना सध्या राज्यातील महिलांसाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरली आहे. या योजनेमुळे महिलांना दरमहा आर्थिक आधार मिळत असून त्यांचे स्वावलंबन वाढण्यास मदत होत आहे. मात्र, या योजनेचा लाभ नियमितपणे मिळण्यासाठी ई-केवायसी पूर्ण असणे अनिवार्य आहे.

ई-केवायसी अपूर्ण असल्यास अर्जाची पडताळणी थांबते आणि लाभार्थी महिलांच्या खात्यात पैसे जमा होत नाहीत. त्यामुळे अनेक महिलांना हप्ता मिळण्यास विलंब होत आहे. म्हणूनच ई-केवायसी प्रक्रिया समजून घेणे आणि ती योग्य पद्धतीने पूर्ण करणे अत्यंत गरजेचे आहे.

ई-केवायसी म्हणजे नेमके काय?

ई-केवायसी म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक नो युअर कस्टमर. ही एक डिजिटल पडताळणी प्रक्रिया असून याद्वारे लाभार्थी व्यक्तीची ओळख आधार डेटाशी जुळवली जाते. शासन याच माध्यमातून अर्जदार महिला खरी आहे की नाही, हे निश्चित करते.

या प्रक्रियेमुळे बनावट अर्ज, चुकीची माहिती आणि दुहेरी लाभ यास आळा बसतो. तसेच योजनेतील पैसे थेट आधार संलग्न बँक खात्यात जमा होतात, ज्यामुळे मध्यस्थांची गरज राहत नाही.

लाडकी बहीण योजनेत ई-केवायसी का आवश्यक आहे?

या योजनेअंतर्गत दरमहा १५०० रुपये थेट बँक खात्यात पाठवले जातात. हा Direct Benefit Transfer (DBT) प्रकार असल्यामुळे आधार व बँक खाते लिंक असणे बंधनकारक आहे.

ई-केवायसीमुळे शासनाला खात्री मिळते की मदत योग्य आणि पात्र महिलांपर्यंतच पोहोचत आहे. त्यामुळे पारदर्शकता वाढते आणि शासनाचा निधी योग्य वापरात येतो.

ई-केवायसी करण्याच्या प्रमुख पद्धती

लाडकी बहीण योजनेसाठी ई-केवायसी करण्यासाठी शासनाने विविध पर्याय उपलब्ध करून दिले आहेत. महिलांना त्यांच्या सोयीप्रमाणे कोणतीही पद्धत वापरता येते.

मुख्यतः मोबाईल ॲप, बँक खाते आधार लिंक प्रक्रिया आणि शासकीय केंद्रांमार्फत ई-केवायसी करता येते. प्रत्येक पद्धतीची प्रक्रिया सोपी असून थोड्या काळात पूर्ण होते.

‘नारी शक्ती दूत’ ॲपद्वारे ई-केवायसी

बहुतेक महिलांनी या योजनेसाठी अर्ज नारी शक्ती दूत ॲपद्वारे केला आहे. जर अर्जाची स्थिती “Pending for KYC” अशी दिसत असेल, तर ई-केवायसी पूर्ण करणे गरजेचे आहे.

सर्वप्रथम ॲप अपडेट करून नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकाने लॉगिन करावे. त्यानंतर अर्जाच्या स्थितीवर क्लिक करून “Complete e-KYC” हा पर्याय निवडावा.

आधार पडताळणी आणि फोटो प्रक्रिया

ई-केवायसी करताना १२ अंकी आधार क्रमांक टाकावा लागतो. आधारशी लिंक असलेल्या मोबाईलवर ओटीपी येतो, तो योग्यरीत्या भरल्यानंतर पडताळणी पूर्ण होते.

काही वेळा प्रत्यक्ष फोटो (Live Photo) घेण्यास सांगितले जाते. फोटो स्पष्ट प्रकाशात, चेहरा नीट दिसेल असा घ्यावा, अन्यथा अर्ज पुन्हा प्रलंबित राहू शकतो.

बँक खाते आधार लिंक (Aadhaar Seeding) का महत्त्वाचे?

फक्त ॲपवरील ई-केवायसी पुरेशी नसते. लाभ मिळण्यासाठी बँक खाते आधारशी लिंक असणे आवश्यक आहे. यालाच NPCI Mapping असे म्हणतात.

बँकेत जाऊन आधार सीडिंग फॉर्म भरावा लागतो आणि DBT सेवा सुरू करण्याची विनंती करावी लागते. ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावरच खाते योजनेसाठी पात्र ठरते.

सेतू केंद्र किंवा अंगणवाडी सेविकांची मदत

ज्या महिलांना मोबाईल वापरता येत नाही किंवा तांत्रिक अडचणी येतात, त्यांनी जवळच्या सेतू केंद्रात किंवा CSC सेंटरमध्ये जावे. तेथे अधिकृत लॉगिनद्वारे ई-केवायसी करून दिली जाते.

तसेच अनेक ठिकाणी अंगणवाडी सेविका महिलांना मार्गदर्शन करून ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण करून देतात. हा पर्याय ग्रामीण भागातील महिलांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतो.

ई-केवायसी करताना येणाऱ्या सामान्य अडचणी

बर्‍याच वेळा महिलांना ओटीपी न मिळणे, अर्ज प्रलंबित राहणे किंवा बँक खाते लिंक नसणे अशा समस्या येतात. यामागे आधारशी मोबाईल नंबर लिंक नसणे हे मुख्य कारण असते.

कागदपत्रांचे फोटो अस्पष्ट असतील, नावात फरक असेल किंवा बँक खाते निष्क्रिय असेल, तर अर्ज मंजूर होत नाही. त्यामुळे सर्व माहिती अचूक असणे गरजेचे आहे.

नावातील फरक आणि विवाहानंतरचे बदल

विवाहानंतर अनेक महिलांचे आडनाव बदलते. आधार कार्डवरील नाव आणि अर्जातील नाव वेगवेगळे असल्यास ई-केवायसी अयशस्वी होते.

अशा वेळी आधी आधार कार्डमध्ये योग्य नाव दुरुस्ती करून घ्यावी आणि त्यानंतर अर्ज अपडेट करावा. नावातील जुळवाजुळव अत्यंत महत्त्वाची आहे.

ई-केवायसी पूर्ण झाली की नाही हे कसे ओळखावे?

ई-केवायसी यशस्वी झाल्यानंतर नारी शक्ती दूत ॲपमध्ये अर्जासमोर “Approved” किंवा “Verified” असा हिरव्या रंगात स्टेटस दिसतो.

याशिवाय, शासनाकडून मोबाईलवर एसएमएस येतो. हा संदेश मिळाल्यानंतर पुढील हप्ता वेळेत खात्यात जमा होतो.

पात्रता आणि अपात्रतेची कारणे

या योजनेसाठी महिला महाराष्ट्राची रहिवासी असणे आवश्यक आहे. वय २१ ते ६५ वर्षांच्या दरम्यान असावे आणि कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५० लाखांपेक्षा कमी असावे.

सरकारी नोकरी, आयकर भरणे, चारचाकी वाहन मालकी किंवा ई-केवायसी अपूर्ण असणे यामुळे महिला अपात्र ठरू शकते. चुकीची माहिती दिल्यासही लाभ बंद होतो.

अपात्र ठरल्यावर आधीचे पैसे परत द्यावे लागतात का?

सरकारने स्पष्ट केले आहे की योजनेअंतर्गत आधी मिळालेले पैसे परत घेतले जाणार नाहीत. मात्र अपात्र ठरलेल्या महिलांना पुढील हप्ते मिळणार नाहीत.

म्हणूनच पात्रतेचे सर्व निकष पाळणे आणि माहिती वेळोवेळी अद्ययावत ठेवणे आवश्यक आहे.

मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना महिलांसाठी एक मोठा आधार आहे. मात्र या योजनेचा नियमित लाभ मिळवण्यासाठी ई-केवायसी ही अत्यंत महत्त्वाची आणि अनिवार्य प्रक्रिया आहे.

योग्य पद्धतीने ई-केवायसी पूर्ण केल्यास कोणतीही अडचण न येता दरमहा १५०० रुपये थेट खात्यात जमा होतात. त्यामुळे प्रत्येक पात्र महिलेने वेळेत ई-केवायसी करून योजनेचा लाभ घ्यावा.