Gas cylinder; अर्थसंकल्प जाहीर झाल्यानंतर गॅस सिलेंडर स्वस्त झाल्याच्या बातम्या समाजमाध्यमांवर वेगाने पसरू लागल्या. अनेक पोस्ट, व्हिडिओ आणि मेसेजमधून गृहिणींना दिलासा मिळाल्याचा दावा केला जात आहे. मात्र वास्तव पाहिलं, तर ही दिलासादायक बातमी नसून अर्धसत्यावर आधारलेली बतावणी आहे.

प्रत्यक्षात घरगुती गॅस सिलेंडरच्या किमतीत कोणतीही कपात झालेली नाही. उलट, सिलेंडर स्वस्त नसून वजनाने कमी असलेला एक वेगळा पर्याय बाजारात आणण्यात आला आहे. त्यामुळे ‘गॅस स्वस्त झाला’ असा गैरसमज पसरवला जात आहे.

नेमकं काय आहे सत्य?

सध्या चर्चेत असलेला सिलेंडर म्हणजे कंपोझिट गॅस सिलेंडर. हा सिलेंडर पारंपरिक १४.२ किलोच्या सिलेंडरसारखा नसून त्यामध्ये फक्त १० किलो गॅस भरलेला असतो. त्यामुळे किंमत कमी दिसते, पण प्रतिकिलो दरात कोणताही फरक पडलेला नाही.

म्हणजेच, गॅसचा दर स्वस्त झालेला नसून तुम्ही कमी गॅससाठी कमी पैसे देत आहात. हा फरक समजून न घेतल्यास गृहिणींची फसवणूक होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

कंपोझिट सिलेंडर म्हणजे काय?

कंपोझिट सिलेंडर हा लोखंडी सिलेंडरपेक्षा वेगळ्या तंत्रज्ञानावर आधारित असतो. हा सिलेंडर फायबर आणि विशेष प्लास्टिकपासून तयार करण्यात येतो. त्यामुळे तो पारंपरिक सिलेंडरपेक्षा वजनाने खूप हलका असतो.

साधारणपणे हा सिलेंडर लोखंडी सिलेंडरपेक्षा सुमारे ७ किलोने हलका असतो. यामुळे घरात सिलेंडर उचलणे, बदलणे किंवा हलवणे गृहिणींना तुलनेने सोपे जाते.

हलका पण मजबूत सिलेंडर

काही लोकांच्या मनात शंका असते की हलका सिलेंडर सुरक्षित असेल का? मात्र तज्ज्ञांच्या मते कंपोझिट सिलेंडर अधिक सुरक्षित मानले जातात. हे सिलेंडर थ्री-लेअर तंत्रज्ञानावर तयार केलेले असतात.

उष्णता, गळती किंवा दाब वाढला तरी हे सिलेंडर फुटण्याची शक्यता कमी असते. त्यामुळे सुरक्षिततेच्या दृष्टीने हे सिलेंडर विश्वासार्ह मानले जातात.

पारदर्शक सिलेंडरचा मोठा फायदा

कंपोझिट सिलेंडरचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे तो पारदर्शक असतो. त्यामुळे सिलेंडरमध्ये किती गॅस शिल्लक आहे हे बाहेरूनच दिसते. गॅस अचानक संपण्याची भीती त्यामुळे कमी होते.

“गॅस कमी भरला”, “गॅस चोरला” अशा तक्रारीही या पारदर्शक सिलेंडरमुळे दूर होण्यास मदत होते. अनेक गृहिणींसाठी हा एक मोठा दिलासा ठरू शकतो.

किंमत कमी दिसते, पण वास्तव वेगळे

सध्या काही शहरांमध्ये १० किलोचा कंपोझिट सिलेंडर सुमारे ६३० ते ६७० रुपयांदरम्यान उपलब्ध आहे. ही किंमत पाहून अनेकांना गॅस स्वस्त झाल्याचा भास होतो.

मात्र १४.२ किलोच्या पारंपरिक घरगुती सिलेंडरची किंमत आजही हजार रुपयांच्या आसपासच आहे. त्यामुळे दरमहा गॅसवर होणारा खर्च कमी झालेला नाही, हे लक्षात घेणं महत्त्वाचं आहे.

कोणकोणत्या शहरांमध्ये उपलब्ध?

सध्या देशातील सुमारे २८ शहरांमध्ये इंडेनकडून कंपोझिट सिलेंडर उपलब्ध करून देण्यात येत आहे. मुंबई, जयपूर, कोलकाता, चेन्नई, लखनऊ, इंदूर, भोपाळ, गोरखपूर यांसारख्या शहरांचा यात समावेश आहे.

इंडियन ऑईलच्या माहितीनुसार, लवकरच हा पर्याय देशभरात उपलब्ध केला जाणार आहे. त्यामुळे भविष्यात अधिक ग्राहक या सिलेंडरकडे वळण्याची शक्यता आहे.

अर्थसंकल्प आणि गॅस दरांचा संबंध

१ फेब्रुवारी रोजी जाहीर झालेल्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात घरगुती गॅस सिलेंडरच्या दरात कोणतीही थेट सवलत जाहीर करण्यात आलेली नाही. मात्र १९ किलोच्या कमर्शियल सिलेंडरच्या दरात काही प्रमाणात बदल करण्यात आला आहे.

याचा थेट फायदा घरगुती ग्राहकांना होत नाही. त्यामुळे गृहिणींना अर्थसंकल्पामुळे मोठा दिलासा मिळाल्याचा दावा अतिशयोक्तीपूर्ण ठरतो.

नवीन कनेक्शनसाठी किती खर्च?

जर एखाद्या ग्राहकाला कंपोझिट सिलेंडर घ्यायचा असेल, तर त्यासाठी नवीन गॅस जोडणी घ्यावी लागते. इंडेनच्या माहितीनुसार, १० किलोच्या कंपोझिट सिलेंडरसाठी सुमारे ३३५० रुपये भरावे लागतात.

तर ५ किलोच्या सिलेंडरसाठी सुमारे २१५० रुपये खर्च येतो. यामध्ये सिलेंडर डिपॉझिट, रेग्युलेटर आणि इतर शुल्कांचा समावेश असतो.

मासिक बजेटवर परिणाम कायम

गॅस स्वस्त झाल्याचा भ्रम असला, तरी वास्तवात गृहिणींच्या मासिक बजेटवरील ताण कमी झालेला नाही. वाढती महागाई, जीवनावश्यक वस्तूंचे दर आणि गॅसचे वाढते खर्च यामुळे घर चालवणे अधिक कठीण होत आहे.

त्यामुळे कोणतीही व्हायरल पोस्ट पाहून लगेच विश्वास ठेवण्याऐवजी वस्तुस्थिती तपासणे अत्यंत गरजेचे आहे.

 सजग राहणं गरजेचं

कंपोझिट सिलेंडर हा एक चांगला, सुरक्षित आणि सोयीस्कर पर्याय असला, तरी तो स्वस्त गॅसचा पर्याय नाही. गॅसचा दर कमी झालेला नसून फक्त गॅसचे प्रमाण कमी आहे.

म्हणूनच गृहिणींनी आणि ग्राहकांनी सोशल मीडियावरील अफवांपासून सावध राहून अधिकृत माहितीलाच प्राधान्य द्यावे. योग्य माहितीच्या आधारावरच निर्णय घेतल्यास घरगुती बजेट अधिक चांगल्या प्रकारे सांभाळता येईल.