ATM card holders – आजच्या डिजिटल युगात बँकिंग व्यवहार करण्यासाठी स्वयंचलित टेलर मशीन म्हणजेच एटीएमचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. रोज लाखो लोक एटीएम मशीनचा वापर करून त्यांचे आर्थिक व्यवहार पूर्ण करतात. परंतु या सोयीबरोबरच अनेक गैरसमज आणि अफवा देखील प्रचलित झाल्या आहेत. यापैकी एक सर्वात सामान्य गैरसमज म्हणजे व्यवहार पूर्ण झाल्यानंतर रद्द करण्याचे बटण दाबणे आवश्यक आहे असा विश्वास.

अनेक नागरिकांचा असा दृढ विश्वास आहे की एटीएम मधून रोख रक्कम काढल्यानंतर किंवा कोणताही आर्थिक व्यवहार संपल्यानंतर, जर रद्द करण्याचे बटण दाबले नाही तर त्यांचा गुप्त क्रमांक असुरक्षित होऊ शकतो. या समजुतीमुळे अनेकजण व्यवहार संपल्यानंतर खास करून रद्द बटण शोधून ते दाबतात आणि नंतरच मशीनपासून दूर जातात. परंतु तांत्रिक दृष्ट्या हे खरे आहे का? या प्रश्नाचे उत्तर जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

मशीनची सुरक्षा व्यवस्था कशी कार्य करते?

आर्थिक तज्ञांनी आणि बँकिंग व्यावसायिकांनी स्पष्ट केले आहे की, जेव्हा तुम्ही एटीएम मशीनवर तुमचा चार अंकी गुप्त क्रमांक टाकता, तेव्हा तो माहिती तुमचा व्यवहार पूर्ण होताच त्वरित सिस्टीममधून नष्ट केला जातो. हे एक स्वयंचलित प्रक्रिया आहे जी प्रत्येक व्यवहारानंतर घडते. म्हणजेच, तुमचा गुप्तांक कधीही मशीनच्या मेमरीमध्ये संग्रहित केला जात नाही. मग तुम्ही रद्द करण्याचे बटण दाबा किंवा न दाबा, तुमची वैयक्तिक माहिती आधीच सुरक्षित असते.

बऱ्याच लोकांना अशी भीती वाटते की जर रद्द बटण दाबले नाही तर तुमच्यानंतर मशीनचा वापर करणारा व्यक्ती तुमच्या कार्डचा तपशील मिळवू शकतो. परंतु वास्तविकता अगदी वेगळी आहे. बँकांच्या सुरक्षा यंत्रणा इतक्या प्रगत आहेत की अशा प्रकारे कोणतीही संवेदनशील माहिती संचयित होत नाही. प्रत्येक व्यवहार स्वतंत्रपणे प्रक्रिया केला जातो आणि तो पूर्ण होताच सर्व डेटा काढून टाकला जातो.

एन्क्रिप्शन तंत्रज्ञान आणि त्याची भूमिका

आधुनिक काळातील प्रत्येक एटीएम मशीनमध्ये अत्याधुनिक एन्क्रिप्शन तंत्रज्ञान वापरले जाते. याचा अर्थ असा की जेव्हा तुम्ही तुमचा पिन नंबर कीपॅडवर टाकता, तो लगेचच एका गुप्त संकेतभाषेत रूपांतरित होतो. या गुप्त कोडचा अर्थ फक्त तुमची बँक आणि त्याचे सर्व्हर समजू शकतात. हा माहिती सुरक्षित पद्धतीने बँकेच्या मुख्य संगणक प्रणालीपर्यंत पोहोचते जेथे तिची तपासणी केली जाते.

जेव्हा बँक तुमच्या खात्याची खात्री करते आणि व्यवहार मंजूर करते, तेव्हा तुमची इच्छित रक्कम मशीनमधून बाहेर येते. या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान तुमचा मूळ गुप्तांक कुठेही साचवला जात नाही. व्यवहार पूर्ण होताच, सर्व एन्क्रिप्टेड माहिती सिस्टीममधून पूर्णपणे हटवली जाते. ही एक स्वयंचलित आणि अत्यंत सुरक्षित प्रक्रिया आहे जी प्रत्येक व्यवहारासाठी पुनरावृत्ती होते.

रद्द बटणाचा खरा हेतू काय आहे?

आता प्रश्न उद्भवतो की मग रद्द करण्याचे बटण मशीनवर का दिले आहे? या बटणाचा मुख्य उद्देश व्यवहार सुरू असताना तो थांबवणे हा आहे. अनेकदा असे होते की व्यक्ती चुकून कोणताही चुकीचा पर्याय निवडते किंवा व्यवहाराच्या मध्येच त्याचा विचार बदलतो. अशा परिस्थितीत रद्द बटण अत्यंत उपयुक्त ठरते.

उदाहरणार्थ, जर तुम्ही चुकून ५००० रुपयांऐवजी ५०,००० रुपये काढण्याचा पर्याय निवडला, तर तुम्ही रद्द बटण दाबून हा व्यवहार थांबवू शकता. किंवा जर तुम्हाला मशीनमध्ये पुरेसे नोटा नसल्याची शंका येत असेल, तर तुम्ही व्यवहार रद्द करू शकता. परंतु एकदा तुमचा व्यवहार पूर्ण झाला की, त्यानंतर रद्द बटण दाबण्याचा कोणताही अर्थ नाही. तो तुमच्या खात्याच्या सुरक्षिततेवर कोणताही परिणाम करत नाही.

खरी सुरक्षितता कुठे आहे?

तुमच्या बँक खात्याची आणि एटीएम कार्डची खरी सुरक्षा तुमच्या स्वतःच्या सावधगिरीत आणि चांगल्या सवयींमध्ये आहे. रद्द बटण दाबण्यापेक्षा काही महत्त्वाच्या सुरक्षा उपायांचे पालन करणे जास्त आवश्यक आहे. सर्वप्रथम, तुमचा गुप्त क्रमांक कधीही, कोणत्याही परिस्थितीत, कोणत्याही व्यक्तीला सांगू नका. मग ती व्यक्ती तुमची कुटुंबीय असो किंवा मित्र असो, गुप्तांक गुप्तच ठेवा.

जेव्हा तुम्ही एटीएम मशीनवर गुप्तांक टाकत असता, तेव्हा नेहमी तुमचा दुसरा हात किंवा शरीराचा वापर करून कीपॅड झाकून घ्या. यामुळे तुमच्या मागे उभे असलेले लोक किंवा लपवून ठेवलेले कॅमेरे तुमचा क्रमांक पाहू शकत नाहीत. अनेकदा फसवणूक करणारे कॅमेरे लावून गुप्तांक चोरण्याचा प्रयत्न करतात, त्यामुळे ही सावधगिरी अत्यंत महत्त्वाची आहे.

अनोळखी व्यक्तींच्या मदतीपासून सावध राहा

एटीएम मशीनवर व्यवहार करताना कधीही अनोळखी व्यक्तीची मदत घेऊ नका. अनेकदा असे होते की काही फसवणूक करणारे लोक मदत करण्याच्या बहाण्याने तुमची माहिती चोरण्याचा प्रयत्न करतात. जर तुम्हाला मशीन चालवण्यात काही अडचण येत असेल तर बँकेच्या कर्मचाऱ्यांना कळवा किंवा बँकेच्या हेल्पलाइन नंबरवर संपर्क करा. कधीही अनोळखी व्यक्तीला तुमचे कार्ड द्यू नका किंवा त्यांना पिन टाकू देऊ नका.

तुमचा गुप्तांक नियमितपणे बदलत रहा. दर तीन ते सहा महिन्यांनी तुमचा एटीएम पिन बदलणे ही एक चांगली सवय आहे. यामुळे जरी कोणी तुमचा जुना पिन जाणून घेतला असला तरी तो निरुपयोगी होतो. पिन निवडताना तुमची जन्मतारीख, मोबाईल नंबर किंवा सहज अंदाज येऊ शकणारे क्रमांक वापरू नका.

योग्य एटीएम मशीन निवडा

नेहमी सुरक्षित आणि चांगल्या ठिकाणी असलेल्या एटीएम मशीनचा वापर करा. बँकेच्या शाखेत किंवा मोठ्या व्यावसायिक इमारतींमध्ये असलेली मशीने अधिक सुरक्षित असतात. एकांत ठिकाणी किंवा उजेड नसलेल्या जागी असलेल्या मशीनांपासून दूर राहा. रात्रीच्या वेळी शक्यतो एटीएम वापरणे टाळा आणि जर आवश्यक असेल तर कोणी सोबत घेऊन जा.

मशीनची तपासणी करा आणि त्यावर कोणतेही संशयास्पद उपकरण लावलेले आहे का ते पहा. कार्ड स्वाईप करण्याच्या जागेवर किंवा कीपॅडवर कोणतेही अतिरिक्त उपकरण असल्यास ते मशीन वापरू नका आणि लगेच बँकेला कळवा. फसवणूक करणारे कधीकधी स्किमिंग उपकरणे लावून कार्डची माहिती चोरतात.

अफवांच्या पलीकडे

शेवटी, हे स्पष्ट आहे की एटीएममधून पैसे काढल्यानंतर रद्द करण्याचे बटण दाबणे ही केवळ एक अफवा आहे जी अज्ञानतेमुळे पसरली आहे. हे बटण तुमचा गुप्तांक सुरक्षित ठेवत नाही कारण तुमचा पिन व्यवहार पूर्ण होताच आपोआप सिस्टीममधून हटवला जातो. खरी सुरक्षा तुमच्या जागरूकतेत, सावधगिरीत आणि चांगल्या सवयींमध्ये आहे. तुमचा पिन गुप्त ठेवा, कीपॅड झाकून घ्या, नियमित पिन बदला आणि सुरक्षित ठिकाणी असलेल्या मशीनचा वापर करा – हेच खरे सुरक्षा उपाय आहेत.